Luther en de Joden

Hoe kon Luther zo gigantisch radicaliseren? De nadruk die Luther in 1523 legde op het Joods-zijn van Jezus (in Dat Jezus Christus als Jood geboren werd) staat in schril contrast met zijn twintig jaar jongere boek Over de Joden en hun leugens, een contrast waar geleerden nog altijd hun hoofd over breken. In een dubbelrecensie geeft Niklaus Peter een goed overzicht van de huidige stand van zaken.

De Duitse Thomas Kaufman betoogt in zijn studie Luthers Juden dat die breuk niet zo scherp is als deze vaak wordt voorgesteld, tenminste: Volgens recensent Niklaus Peter betoogt hij dat. Volgens Luther, in zijn eerste boek, doen christenen Joden veel onrecht aan, ze worden als honden en niet als mensen behandeld, hen wordt de doop geweigerd en ze zijn vrijwel vogelvrij. En dat terwijl de Joden het bloed van Christus zijn. Joden hebben zelfs iets voor op heidenen, omdat zij de God van de Bijbel al kennen. Ze zouden zich dus gemakkelijker moeten kunnen bekeren, volgens Luther, en zo is Dat Jezus als Jood geboren werd vooral een missionair boek.

Dat Luther in zijn latere boek een minder positieve houding innam, zou te maken hebben met zijn visie op de eindtijd, die Luther als heel nabij beschouwde. En als het einde steeds dichterbij komt, terwijl de Joden weigeren zich te bekeren (zoals Luther dat zag), neemt de frustratie daarover toe.

In de nog omvangrijker studie War Luther Antisemit? Das deutsch-jüdische Verhältnis als Tragödie der Nähe legt auteur Dietz Berings Luther langs de meetlat van het antisemitisme, waarbij hij volgens Niklaus Peter Luther onrecht aandoet door hem vooral langs de negentiende-eeuwse definitie daarvan te leggen. Luther wordt zo in een moreel frame geperst waar hij niet in past en waar hij ook geen weet van kon hebben.

De boeken zijn helaas niet in te zien. Daarom een extragratis leestip: Over de Joden en hun leugens is ook te downloaden in het Engels.

Advertenties

4 gedachten over “Luther en de Joden”

  1. Net als de bijbel is Luther erg ver terug in de geschiedenis zo’n 1400 jaar later maar toch. Over grootte zaken in de verre geschiedenis (oorlogen, culturele zaken, architectuur, etc. etc. ben ik een stuk ontvankelijker dan de gedetailleerde zaken zoals bijvoorbeeld hoe Luther in zijn schoenen stond en zijn innerlijke motieven vind ik het leuk om te lezen maar zie ik het als speculatief. Voor de protestantse christen komt het niet echt uit dat Luther anti Semitische Adolf hitleriaanse pamfletten schreef. De uitspraak: “De winnaar schrijft de geschiedenis” Is er een om te onthouden. Als Duitsland de oorlog had gewonnen dan waren de verzetshelden terroristen.

  2. Volgens Wikipedia vond Luther zelf dat hij niet is geradicaliseerd:
    “Volgens hem is er nooit sprake geweest van een ommekeer in zijn denken over de Joden, maar was hij zijn hele leven al anti-Joods.”

Reacties zijn gesloten.