filosofische zombie

Creatief met lijden

Door op creatieve wijze ideeën te combineren uit de procestheologie, de dualistische bewustzijnstheorie van o.a. David Chalmers en de mogelijkheid open te houden dat God zo nu en dan uitzonderingen kan maken op de voor ons gebruikelijke wijze der natuurwetten, zag ik (even) iets moois ontstaan:

een theologisch/filosofische constructie waarbinnen

  1. Geloven in een persoonlijk betrokken God nog mogelijk is.
  2. Geen conflict met wetenschap te vinden is.
  3. En bovenal: theodicee te formuleren is!

Voor het begrijpen van deze theodicee is een uitstapje in de filosofie nodig: Volgens David Chalmers (en verschillende andere filosofen) is het metafysisch mogelijk dat er (filosofische) zombies bestaan. Dat zijn organismen zoals jij en ik, die niet van ‘echt’ te onderscheiden zijn. Maar er is één groot verschil: ze hebben geen bewustzijn. Het argument voor de mogelijkheid van deze zombies is dat er voor elke gedraging van een mens geen bewustzijn nodig is om ze te verklaren. Als we de hersenen en de rest van het lichaam onderzoeken, nemen we alleen maar fysische (en bovenliggende biologische) processen waar. Omdat bewustzijn dus volledig overbodig lijkt om ons gedrag te verklaren en andere verklaringsrichtingen voor bewustzijn zoals emergentie (volgens vele) problematisch zijn, moet de menselijke geest wel een losstaande substantie zijn, die niet te verklaren of te beschrijven is vanuit onze huidige fysische theorieën. En als de geest een losstaande substantie is, dan is het mogelijk om je louter fysieke wezens voor te stellen identiek aan ons, maar dan zonder fenomenaal bewustzijn: de filosofische zombie.

Of deze zombies wel echt kunnen bestaan is een levendig debat binnen de bewustzijnsfilosofie. Zou een zombie bijvoorbeeld kunnen nadenken over bewustzijn en er een filosofisch gesprek over kunnen voeren? Zou deze van muziek kunnen genieten, of religieus zijn? In het debat vliegen termen als qualia, mentale causalteit, causale geslotenheid en nog veel meer je om de oren.

Maar stel dat alles erop wijst dat deze zombies wel kunnen bestaan en de wetenschap nooit in staat zal zijn om fenomenaal bewustzijn te verklaren. Dan is daar eindelijk een blijvend ‘gat’ 😀 . Daarin kan God dan mooi de gever van het bewustzijn zijn. Tevens kan God het bewustzijn van een organisme ook (tijdelijk) terugnemen, bijvoorbeeld in het geval van ernstig lijden, zonder dat andere aardse wezens en dat organisme zelf dat kunnen weten.  Tadaa: een theodicee!

Even googlen leverde me een mooie cartoon op (zie hieronder), die me weer volledig deed beseffen dat mijn bouwwerk een leuk creatief probeersel is, maar ook niet meer dan dat. En ik herinnerde me de woorden van een reaguurder weer:

Het beste is om het maar met het nodige mededogen en ironie te accepteren. Misschien is het wel helemaal niet mogelijk om een consequente en consistente levenshouding te ontwikkelen, die op elke situatie een antwoord geeft. Eerlijk gezegd is dat een understatement. Hoewel…;-)

Nou, dat gaan we dan maar weer proberen. 😉

2008-12-21

Advertenties

15 thoughts on “Creatief met lijden”

  1. Mooi stuk. Zombies zijn altijd goed en filosofische zombies zelfs nog beter 😉

    ik voel alleen veel voor de tegenwerping van Todd Moody. Volgens hem is veel van ons gedrag en ons spreken gerelateerd aan ons bewustzijn. Zombies zonder bewustzijn zouden daarom geen muziek maken of filosofische discussies voeren over qualia. Een enkele zombie binnen de normale wereld zou dergelijk gedrag aangeleerd kunnen krijgen, maar een hele wereld vol zombies zou dat nooit uit zichzelf doen. Ergo, een filosofische zombie zou zich wel degelijk anders gedragen als wij doen. En daarmee vervalt een premisse onder het hele argument, namelijk dat het mogelijk is dat er filosofische zombies bestaan.

    Maar goed, die cartoon is wel weer fantastisch. Al kun je je afvragen waarom jij dan zelf wel soms pijn hebt en lijdt…

    (Hebben jullie overigens de beroemde GG’er John al gespot als zombie in Zombibi?)

  2. @bramvandijk

    Volgens hem is veel van ons gedrag en ons spreken gerelateerd aan ons bewustzijn.

    Dat veronderstelt mentale causaliteit. Persoonlijk heb ik nog weinig overtuigende argumenten gezien over hoe dat dan zou werken. Maarja, het is ook niet voor niets een ‘gat’ in onze kennis over het brein. Overigens ben ik niet bekend met Moody, dus kan zijn argumenten ook niet beoordelen.

  3. Al kun je je afvragen waarom jij dan zelf wel soms pijn hebt en lijdt…

    Het grappige van deze ‘zombie-theodicee’ is nou precies dat jij achteraf nooit kunt weten of jij wel bewustzijn had toen je pijn leed. Je kunt alleen zeker zijn dat je zelfbewustzijn hebt in het heden. De herinnering aan de pijn wil namelijk nog niet zeggen dat je toen geen zombie was ;-).

  4. Die kop van die zombie lijkt wel wel verdacht veel op Zeur, die overigens – geheel tegen doktersadvies in weer hele dagen zit te facebooken.
    En daar vrolijkt hij zo te zien behoorlijk van op.
    Het onlangs geconstateerde een te laag serotonine gehalte lijkt geheel verdwenen.
    Hij is vandaag wel zeer creatief met lijden, en daarbij dermate positief, dat het op een zeer ernstige vorm van euforie lijkt te gaan:
    Wat ISIS doet stelt gewoon niets voor. En leeft daarom gewoon en vooral vrolijk door.
    En ja, bij slecht economisch nieuws niet mogen anderen voorzeker niet zeuren (zeurrecht komt alleen toe aan zelfbenoemde en zelf-omhoog-gezalfde Apostelen in tijden van vermeende Persoonlijke financiële mentale of fysieke crisis).
    Een andere crisis bestaat niet en wordt overigens ook nergens in de bijbel genoemd.

    ,Want ‘we’ (lees hier: ‘IIIK’ ) hebben het zó goed!’

    Lees hiervoor zijn verdere eindtijd euforie op zijn faceboek, ik ben hier nieuw en weet niet hoe ik een link moet plaatsen.

  5. God en de wereld kennende is ‘andersom’ meer voor de hand liggend. Wij zijn zombies op het moment dat we gelukkig zijn en geen pijn en verdriet hebben. Als dat moment voorbij is, geeft god ons bewustzijn weer terug, zijn we ons bewust van onze ellende en hebben we alleen herinneringen aan dat moment van geluk.

  6. @peter H

    God en de wereld kennende

    Ben benieuwd, je bent één van de eerste. Dus vertel: hoe wat voor iemand is hij? 😉

  7. @gansanders
    Ik heb het over de mogelijke, denkbare, filosofische god, gebaseerd op de horrorverhalen uit het OT en NT.
    Zoals de filosofische zombie gebaseerd is op de The walking dead, zo begrijp ik 😉

  8. @gansanders

    Dat veronderstelt mentale causaliteit.

    Niet per sé. Uitgaande van epifenomenalisme kun je hetzelfde argument maken: als bepaalde fysieke gebeurtenissen in je hersenen noodzakelijk als gevolg een bepaalde bewuste gewaarwording hebben, dan heeft een zombie (die fysiek hetzelfde is als een normaal mens) dus ook noodzakelijk hetzelfde bewustzijn als een normaal mens.

    Ik denk dat de enige veronderstelling is dat bewustzijn onderdeel is van de causale keten, maakt niet uit op welke manier. Als dat zo is, dan maken onze bewuste ervaringen een onlosmakelijk onderdeel uit van ons en ons gedrag en is het onmogelijk om die twee van elkaar te scheiden.

    En als ik eerlijk ben heb ik de naam Moody ook alleen maar uit secundaire literatuur, dus ben ik ook geen expert.

  9. @bramvandijk

    Als dat zo is, dan maken onze bewuste ervaringen een onlosmakelijk onderdeel uit van ons en ons gedrag en is het onmogelijk om die twee van elkaar te scheiden.

    Dit ligt natuurlijk ook erg dichtbij onze intuïtie. Het is bijna onmogelijk voor te stellen dat bewustzijn geen enkele functie heeft. Ook hier vind ik de benadering over de functie van bewustzijn van Pouwel Slurink de moeite waard: http://home.kpn.nl/p.slurink/Artikelen/Pouwel%20Slurink%20Wat%20is%20de%20functie%20van%20bewustzijn.pdf

    Maar als leek denk ik vooral: de tijd zal het leren of de wetenschap met een bevredigende oplossing komt voor ‘the hard problem’ (of kan aantonen dat er geen ‘hard problem’ is). Als die er al komt, zal het nog wel een tijdje duren. In the Guardian stond afgelopen weekend nog een aardig artikel: Why can’t the world’s greatest minds solve the mystery of consciousness?

  10. @gansanders
    Ik weet het niet zo goed met die Slurink. Inhoudelijk kan ik me aardig vinden in de lijnen die hij uitzet denk ik. Maar iets in zijn stijl of zo, toon, ik weet het niet zo goed. Ik krijg er een beetje jeuk van. Misschien is het ook wel omdat bij hem evolutie het antwoord is op alles en hij daarmee de discussies wel heel erg makkelijk platslaat.

    Het Guardian artikel vind ik dan een stuk beter en ook beter te pruimen. Het laat op zich wel heel klassiek journalistiek de twee visies naast elkaar staan. Maar daarmee blijft er iets hangen van het mysterie en tegelijkertijd wordt het ook weer niet zo ontzettend geproblematiseerd. Ik kende ook het verhaal van Chalmers en zijn bril nog niet. Laat eens te meer zien dat alle wetenschappelijke theorievorming eigenlijk autobiografie is 😉

  11. @bramvandijk

    Misschien is het ook wel omdat bij hem evolutie het antwoord is op alles

    Ja dat doet hij inderdaad. Maar ergens vind ik het ook niet zo gek. Als je eenmaal overtuigd bent van een bepaald wereldbeeld, dan lijkt het me niet zo gek dat je dat wereldbeeld als uitgangspunt neemt en niet continu de discussie op meta-niveau voert. Maar over smaak (in dit geval van schrijfstijl) valt niet te twisten 😉 .

  12. Zag gister http://youtu.be/QdHoYtBzdX0 . Vind ik ook een leuk gedachten experiment. Stel: je wordt wakker als enige mens op aarde. Iedereen is verdwenen. Wat stelt luxe dan voor? Zou je na jaren van eenzaamheid: verlangen naar een tweede wereld oorlog etc. etc.

  13. Leuk is dat broeder Blind Willie Johnson die kwestie al aanroerde:
    Won’t somebody tell me, answer if you can!
    Want somebody tell me, what is the soul of a man
    I’m going to ask the question, answer if you can

    If anybody here can tell me, what is the soul of a man?
    I’ve traveled in different countries, I’ve traveled foreign lands
    I’ve found nobody to tell me, what is the soul of a man

    I saw a crowd stand talking, I came up right on time
    Were hearing the doctor and the lawyer, say a man ain’t nothing but his mind

    Ik begreep dat dit ook als titelsong gebruikt is voor de Deadraiser film in een nogal new age-achtige versie. Gelukkig gaat ook Tom Waits dit nummer opnemen in het kader van het project: ‘a tribute to Blind Willie Johnson’.

Reacties zijn gesloten.